ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΙΜΑΛΑΪΩΝ

 

            

 

Επισκόπηση

 

Σ’ αυτή τη δραστηριότητα οι μαθητές θα ασχοληθούν με το πώς δημιουργήθηκε η οροσειρά των Ιμαλαΐων, ποιες δυνάμεις έδρασαν για το αποτέλεσμα που υπάρχει σήμερα και θα μάθουν γενικά για την ορογένεση και τις ενδογενείς δυνάμεις της γης. Αυτή η δραστηριότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για άλλες οροσειρές στην προσπάθεια εξήγησης της δημιουργίας τους. Τέτοιες οροσειρές μπορεί να είναι οι Άλπεις, ο Άτλας, τα Βραχώδη Όρη, οι Άνδεις και άλλες.

 

Τάξη εφαρμογής

 

Η τάξη που θα διδάξουμε τη δημιουργία των Ιμαλαΐων είναι η ΣΤ΄ τάξη, καθώς το φαινόμενο παρουσιάζει κάποιον βαθμό δυσκολίας και γι’ αυτό είναι προτιμότερες οι μεγάλες τάξεις.

 

Χρόνος που απαιτείται

 

Ο χρόνος της δραστηριότητας είναι 3 διδακτικές ώρες.

 

Θέμα γεωγραφίας

Το θέμα μας αφορά τον κλάδο της φυσικής γεωγραφίας και συγκεκριμένα την ενότητα της δημιουργίας των οροσειρών (δημιουργία των Ιμαλαΐων).

 

Σύνδεση με τους στόχους του Α.Π.

 

Σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα της γεωγραφίας της ΣΤ΄ τάξης δημοτικού και της ενότητας Β΄ «Το φυσικό περιβάλλον»:

*            Οι μαθητές θα πρέπει να εντοπίζουν σε χάρτη και να ονομάζουν τα μεγάλα ορεινά συγκροτήματα.

*            Οι μαθητές θα πρέπει να συσχετίζουν ορισμένες εξωτερικές εκδηλώσεις των γεωλογικών φαινομένων με τα αίτια στα οποία οφείλονται.

*            Να διακρίνουν τις εξωγενείς δυνάμεις από τις ενδογενείς, οι οποίες επιδρούν στη διαμόρφωση του ανάγλυφου της γης.

*            Κατανόηση της πολυπλοκότητας των φυσικών φαινομένων από τους μαθητές.

*            Εφαρμογή των γεωγραφικών γνώσεων για την ερμηνεία της παρούσας κατάστασης στο χώρο και για το σχεδιασμό μελλοντικών παρεμβάσεων.

 

Αποτελέσματα

 

Τα αποτελέσματα που επιδιώκουμε μέσα από αυτό το μάθημα για τους μαθητές είναι τα εξής:

*       Κατανόηση του πώς δημιουργήθηκε η οροσειρά των Ιμαλαΐων. 

*       Οι μαθητές θα είναι σε θέση να γνωρίζουν τα αίτια της δημιουργίας των Ιμαλαΐων.

*       Κατανόηση γεωγραφικών όρων που συνδέονται με τη δημιουργία της οροσειράς των Ιμαλαΐων και γενικά με την ορογένεση.

*       Κατανόηση της κίνησης των λιθοσφαιρικών πλακών.

*       Κατανόηση της σημερινής μορφής των ηπείρων και του κόσμου.

 

Βασικές εργασίες-στόχοι 

 

Οι εργασίες που μέλλεται να γίνουν από τους μαθητές στο τέλος του μαθήματος είναι:

*             Οι μαθητές θα κατασκευάσουν ένα πρότυπο των λιθοσφαιρικών πλακών για να καταλάβουν πώς είναι.

*             Οι μαθητές θα συμπληρώσουν στο τέλος του μαθήματος φύλλο εργασίας «Ιμαλάια - Δημιουργία» με διάφορες ασκήσεις και ερωτήσεις για το πώς δημιουργήθηκαν τα Ιμαλάια.

*             Θα δημιουργήσουν τη δική τους οροσειρά σε ζωγραφιά βλέποντάς την από κάτοψη και από το οριζόντιο επίπεδο. Αυτή η εργασία θα ενταχθεί στο φύλλο εργασίας στο τέλος του μαθήματος.

 

Λεξιλόγιο

 

1.     λιθοσφαιρικές πλάκες

2.     ενδογενείς δυνάμεις - ρεύματα μεταφοράς

3.     ορογένεση

 

Υλικά

 

1.     Φύλλο εργασίας για κάθε μαθητή

2.     Διαφάνειες/φωτογραφίες «Μορφή γης - κίνηση», «κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών», «Δημιουργία Ιμαλαΐων (και όλων των βουνών)»

3.      Χαρτόνι για κάθε μαθητή

4.      Μπογιές, μολύβι για κάθε μαθητή

5.      Γεωμορφολογικός χάρτης της Ασίας

6.      Παγκόσμιος γεωμορφολογικός χάρτης (άτλας)

7.      δύο φέτες άσπρο ψωμί

8.      μία φέτα ψωμί σικάλεως

9.      βούτυρο

10.  μαχαίρι

11.  πιάτο

12.  ζελέ

13.  ένα κομμάτι χαρτί

 

Διαδικασίες

 

 

 

                                      1η  Ώρα    

 

 

 

                          

 

 

 

             

 

 

Αρχικά, ο εκπαιδευτικός ρωτά τα παιδιά αν γνωρίζουν μεγάλες οροσειρές και τους λέει να αναφέρουν μερικές από αυτές. Ακολουθεί συζήτηση και γίνεται αναφορά και για την οροσειρά των Ιμαλαΐων με την ψηλότερη κορυφή, το Έβερεστ.

Έπειτα, ο εκπαιδευτικός τους παρέχει περισσότερες εισαγωγικές πληροφορίες σχετικά με την οροσειρά των Ιμαλαΐων, δείχνοντάς τους, στην αρχή, τις φωτογραφίες των Ιμαλαΐων, που παρατίθενται παραπάνω:

Τα Ιμαλάια είναι η υψηλότερη οροσειρά της γης και βρίσκονται στην Ασία, όπου χωρίζουν την ινδική υποήπειρο απ’ το οροπέδιο του Θιβέτ. Αποτελούν το φυσικό σύνορο μεταξύ Ινδίας και Κίνας και εκτείνονται σε έξι χώρες: τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, την Ινδία, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Νεπάλ και το Μπουτάν. Σε αυτό το σημείο τα παιδιά, με τη βοήθεια του δασκάλου, εντοπίζουν τα Ιμαλάια στον γεωμορφολογικό χάρτη της Ασίας και των Ιμαλαΐων, που τους δίνεται. 

Η οροσειρά εκτείνεται σε μήκος 2.400 χλμ και καταλαμβάνει έκταση 650.000 χλμ περίπου. Στα Ιμαλάια βρίσκεται η υψηλότερη κορυφή του κόσμου, το όρος Έβερεστ με ύψος 8.848 χλμ. Ο δάσκαλος, εδώ, μπορεί να τους δείξει φωτογραφίες του Έβερεστ.

Το όνομα Ιμαλάια προέρχεται από την σανσκριτική φράση himalaya, που σημαίνει «η γη/κατοικία του χιονιού» (hima=χιόνι). Οι αρχαίοι την έλεγαν Ίμαο. Οι Θιβετιανοί ονομάζουν το Έβερεστ Κομολόνγκμα, που σημαίνει «θεά Μητέρα του Κόσμου», ενώ οι Ινδοί το αποκαλούν Σαμαρμάθα, δηλαδή «υψηλότερο σημείο του ουρανού». Και τα δύο αυτά ονόματα αποκαλύπτουν τη σημασία του όμορφου βουνού για τους κατοίκους της περιοχής.

Τέλος, σε αυτό το εισαγωγικό κομμάτι για τα Ιμαλάια ο δάσκαλος μπορεί να αναφερθεί και στο κομμάτι της κατάκτησης του Έβερεστ, όπου το 1953 ο Έντμουντ Χίλαρι κατέκτησε πρώτος το Έβερεστ και ακολούθησαν και άλλοι μέχρι σήμερα.  

 

Έπειτα, οι μαθητές πηγαίνουν στον παγκόσμιο γεωμορφολογικό χάρτη και ο εκπαιδευτικός τους ζητά να παρατηρήσουν τις ηπείρους, τις άκρες τους, το σχήμα τους και να δουν τη μία ήπειρο σε σχέση με την άλλη, ώστε να καταλήξουν σε κάποιο συμπέρασμα. Ο εκπαιδευτικός, δηλαδή, προσδοκεί απ’ τους μαθητές να συνειδητοποιήσουν ότι οι ήπειροι, αρχικά, ήταν ενωμένοι και αυτό το επιτυγχάνει μέσα από καθοδηγητικές ερωτήσεις: για παράδειγμα τους επισημαίνει τη μεγάλη αναλογία μορφής των ανατολικών ακτών της Νότιας Αμερικής και των δυτικών ακτών της Αφρικής, τόσο, ώστε, αν οι ακτές αυτές έρθουν σε επαφή, θα συμπέσουν. Ήταν, δηλαδή, σαν κομμάτια ενός πάζλ.

Και μετά τους παρέχει πληροφορίες για το γεγονός ότι οι ήπειροι δεν είχαν αυτή τη μορφή αρχικά, αλλά ήταν ενωμένες.      

Ο εκπαιδευτικός  θέλοντας να αναπτύξει την κριτική τους ικανότητα, τους θέτει κάποια ερωτήματα, όπως το πώς έφτασαν σήμερα οι ήπειροι σ’ αυτή τη θέση. Τα παιδιά αναπτύσσουν τους συλλογισμούς τους και φτάνουν στο συμπέρασμα ότι οι ήπειροι απομακρύνθηκαν λόγω κίνησης.

Έπειτα, τους προβάλει κάποιες φωτογραφίες/διαφάνειες της κίνησης των ηπείρων (διαφάνειες ~Μορφή γης και κίνηση~) για να κατανοήσουν καλύτερα, οπτικά, το φαινόμενο της κίνησης των ηπείρων και να έχουν μια οπτική αναπαράσταση του φαινομένου.   

 

 

Για να καταλάβουν, όμως, τα παιδιά τι ακριβώς είναι αυτό που κινείται, ο δάσκαλος τους αναλύει το πώς είναι η γη και από τι αποτελείται (δομή της γης):

Η εσωτερική κατασκευή του πλανήτη μας θυμίζει κάπως ένα κρεμμύδι, καθώς αποτελείται από διαδοχικά στρώματα, τα ελαφρότερα απ’ τα οποία βρίσκονται στην επιφάνεια και τα πυκνότερα στο κέντρο.

Ο φλοιός είναι το εξωτερικό στρώμα της γης και έχει πάχος μεταξύ 5-75 χλμ. Επομένως, αν συγκριθεί με τα 6.000 χλμ της ακτίνας της γης, είναι περίπου τόσο παχύς όσο ένα γραμματόσημο πάνω σε μια μπάλα ποδοσφαίρου. Πάνω στον φλοιό, λοιπόν, οι άνθρωποι ζουν, κτίζουν τις πόλεις και καλλιεργούν τα χωράφια τους.

Το δεύτερο στρώμα της γης είναι ο μανδύας (2.900 χλμ) και το τρίτο στρώμα, που βρίσκεται στο κέντρο της γης, είναι ο πυρήνας. Και τα δύο αυτά στρώματα είναι πολύ παχύτερα.

Το ανώτερο στερεό μέρος του μανδύα μαζί με τον φλοιό αποτελούν τη λιθόσφαιρα της γης.

Σ’ αυτό το σημείο ο δάσκαλος μπορεί να τους δείξει μια εικόνα της εσωτερικής δομής της γης.

 

Έτσι, λοιπόν, ο εκπαιδευτικός εισάγει την έννοια των λιθοσφαιρικών πλακών, λέγοντας ότι η λιθόσφαιρα αποτελείται από τις λιθοσφαιρικές πλάκες.

Ο δάσκαλος ρωτά τα παιδιά πώς φαντάζονται αυτές τις πλάκες και αν νομίζουν ότι κινούνται. Οι μαθητές μπορεί να φανταστούν ότι οι πλάκες κινούνται, μπορεί και όχι.

Ακολουθεί συζήτηση για το τι είναι αυτές οι λιθοσφαιρικές πλάκες, τι είδους κινήσεις κάνουν και αν κινούνται γρήγορα ή αργά.

Παράλληλα με όλα αυτά ο δάσκαλος μπορεί να δείξει έναν χάρτη των λιθοσφαιρικών πλακών για να δουν συνολικά/ πανοραμικά τον σχηματισμό των πλακών στον πλανήτη και διαφάνειες ~κίνηση λιθοσφαιρικών πλακών~.

Και κλείνει ο δάσκαλος:

Αυτές, λοιπόν, οι λιθοσφαιρικές πλάκες μετακινούνται και επειδή οι ήπειροι αποτελούν μέρος των πλακών, μετακινούνται και οι ήπειροι. Έτσι, έχουμε την απομάκρυνση των ηπείρων, στην οποία αναφερθήκαμε παραπάνω.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                       2η Ώρα    

 

 

Ο εκπαιδευτικός θυμίζει στα παιδιά τα βουνά, τις οροσειρές και ζητά να σκεφθούν πως μπορεί να έχουν δημιουργηθεί τα βουνά, συσχετίζοντας τα με τις λιθοσφαιρικές πλάκες και την κίνηση τους.

Ακολουθεί συζήτηση στην τάξη, καταιγισμός ιδεών. Ο εκπαιδευτικός καταγράφει τις απόψεις των παιδιών στον πίνακα και μέσα από ερωτήσεις προσπαθεί να φτάσει στα συμπεράσματα ότι η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών δημιουργεί τα βουνά. Γίνεται εκτενής συζήτηση για το πώς δημιουργήθηκαν τα βουνά και ειδικότερα τα Ιμαλάια.

Μέσα στη συζήτηση που κάνουμε με τους μαθητές εισάγεται  ο όρος ενδογενείς δυνάμεις και ορογένεση.

Έπειτα, αφού ο εκπαιδευτικός έχει αναπτύξει τους όρους αυτούς και έχει αναλύσει το φαινόμενο της δημιουργίας των βουνών (Ιμαλαΐων) θα παρουσιάσει φωτογραφίες/ διαφάνειες με το σχετικό φαινόμενο (διαφάνειες ~Δημιουργία Ιμαλαΐων (και όλων των βουνών)~), έτσι ώστε οι μαθητές να έχουν μια παραστατική αντίληψη για το πώς δημιουργήθηκαν τα Ιμαλάια και να το κατανοήσουν καλύτερα.

 

Σε αυτό το σημείο ο δάσκαλος χωρίζει την τάξη σε ομάδες ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών. Κάθε ομάδα μπορεί να έχει 4-5 άτομα. Οι ομάδες, χρησιμοποιώντας απλά υλικά, θα κατασκευάσουν ένα πρότυπο λιθοσφαιρικών πλακών και θα παρατηρήσουν πως είναι.

Οι οδηγίες για την κατασκευή του προτύπου είναι οι παρακάτω και ο δάσκαλος έχοντας μπροστά του τα υλικά και αφού τα έχουν και όλες οι ομάδες, δίνει τις οδηγίες στα παιδιά δουλεύοντας και ο ίδιος συγχρόνως. Ο εκπαιδευτικός βοηθά τα παιδιά, ελέγχει τις ομάδες και εκεί όπου υπάρχει πρόβλημα, οι ομάδες συνεργάζονται.

 

ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΛΙΘΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΠΛΑΚΩΝ

*            Τοποθετήστε μια φέτα άσπρο ψωμί στο πιάτο. Ρωτήστε σε τι θέση βρίσκεται .Συζητήστε το μέχρι να λάβετε την απάντηση <<επίπεδη>> ή <<οριζόντια>>.

*            Βάλτε μια στρώση βουτύρου στο ψωμί. Ρωτήστε σε τι θέση βρίσκεται,  ποιο είναι το παλιότερο στρώμα, ποιο το ανώτερο. Σημειώστε ότι το βούτυρο δεν είναι σε εντελώς επίπεδη θέση και παραπέμπει στα στρώματα βράχων στο δρόμο.

*            Βάλτε μια φέτα ψωμί σικάλεως πάνω στο βούτυρο.

*            Βάλτε μια στρώση ζελέ στο ψωμί.

*            Βάλτε μια άλλη φέτα λευκού ψωμιού στην κορυφή, στο πάνω μέρος.                    

                              

                      

 

 

 

 

 

 

 
                                    

                      3η ώρα

 

 

Ο εκπαιδευτικός εξηγεί ότι το σάντουιτς που κατασκεύασαν τα παιδιά μπορεί να προσεγγίσει το πώς είναι οι λιθοσφαιρικές πλάκες. Τα στρώματα στο σάντουιτς είναι σαν τους βράχους στη γη. Ο εκπαιδευτικός επιμένει στο ποια θέση έχουν οι στρώσεις, αν είναι επίπεδες ή όχι και στο ότι οι παλιότερες στρώσεις είναι από κάτω και καθώς ανεβαίνουμε προς τα πάνω είναι οι νεότερες στρώσεις.

 

1ο ΠΕΙΡΑΜΑ

Τα παιδιά στη συνέχεια τοποθετούν δύο βιβλία, το ένα πάνω στο άλλο και σιγά σιγά μετακινούν το πιάτο με το σάντουιτς έτσι ώστε η μία του πλευρά να ακουμπά στη σωρό των βιβλίων και να είναι σε πλάγια θέση. Έπειτα ακολουθεί ερώτηση σχετικά με το τι συνέβη στο σάντουιτς και γιατί πήρε αυτή την κλίση, την ανύψωση.

Με την απάντηση των παιδιών, αναζητείται πως δημιουργήθηκε αυτή η ανύψωση, ακολουθεί συζήτηση και ο εκπαιδευτικός εξηγεί ότι με τέτοιες κινήσεις δημιουργούνται οι οροσειρές και ότι οι πλάκες μπορούν να κινηθούν με διάφορους τρόπους.

 

2ο ΠΕΙΡΑΜΑ

Για την καλύτερη κατανόηση των παιδιών ο εκπαιδευτικός με την συνεργασία των μαθητών διεξάγουν ένα δεύτερο πείραμα, το οποίο έχει ως εξής:

Οι μαθητές, κρατώντας ένα μεγάλο κομμάτι χαρτί από τις άκρες του, το σπρώχνουν αργά προς το κέντρο του, έτσι ώστε αυτό να αναδιπλωθεί.

Στη συνέχεια ο εκπαιδευτικός εξηγεί στους μαθητές ότι ανάλογο φαινόμενο συμβαίνει και στη δημιουργία των Ιμαλαΐων. Εξηγεί δηλαδή ότι λόγω των ενδογενών δυνάμεων γίνεται σύγκλιση των τεκτονικών πλακών και αυτό έχει ως αποτέλεσμα την ανύψωση/αναδίπλωση του φλοιού της γης και τη δημιουργία των Ιμαλαΐων.

 

Έπειτα, αφού ανέπτυξε  τα αίτια της μετακίνησης των πλακών και μετά από συζήτηση, ο εκπαιδευτικός εισάγει την έννοια των ενδογενών δυνάμεων. Ακόμη γίνεται συζήτηση για το πώς δημιουργήθηκαν άλλες μεγάλες οροσειρές, αν εξελίσσεται η ίδια ή διαφορετική διαδικασία. Οι μαθητές σκέφτονται μεγάλες οροσειρές και εκφράζουν τις απόψεις τους.

 

Στο τέλος του μαθήματος, αφού ο δάσκαλος έχει αναλύσει το φαινόμενο της δημιουργίας των Ιμαλαΐων και γενικά των οροσειρών, έχει δείξει φωτογραφίες και διαφάνειες, έχει κατασκευάσει μαζί με τα παιδιά πρότυπο λιθοσφαιρικών πλακών και έχει κάνει πειράματα με απλά υλικά για το πώς δημιουργήθηκαν τα Ιμαλάια, έτσι ώστε να γίνει παραστατικότερο και πιο κατανοητό το φαινόμενο στα παιδιά, δίνει στους μαθητές να συμπληρώσουν φύλλο εργασίας ~Ιμαλάια-Δημιουργία~.

Έτσι, κλείνει τη διδασκαλία του μαθήματος με την γραπτή εξέταση των παιδιών πάνω σε όλα αυτά που αναλύθηκαν.

 

Συμπέρασμα

 

Η διαδικασία της ορογένεσης δεν είναι ίδια σε όλες τις οροσειρές, καθώς διάφορες οροσειρές δημιουργούνται με διαφορετικό τρόπο. Η βάση όμως της δημιουργίας των οροσειρών είναι ίδια, η κίνηση και συγκεκριμένα η σύγκλιση των λιθοσφαιρικών πλακών. Αλλάζει μόνο ο τόπος που βρίσκεται το κάθε βουνό.

Η ορογένεση δεν είναι μια διαδικασία στατική, αλλά συνεχίζει να δρα με αργό και σταθερό ρυθμό. Οι Άλπεις και τα Ιμαλάια αποτελούν παραδείγματα του τελευταίου ορογενετικού κύκλου, ο οποίος ουσιαστικά εξελίσσεται ακόμη και σήμερα. Το όρος Έβερεστ κερδίζει κάθε χρόνο εκατοστά ύψος.

 

Αξιολόγηση

 

*       Έλεγχος της ολοκλήρωσης του φύλλου εργασίας.

*       Έλεγχος της κατανόησης και της δημιουργίας του προτύπου των λιθοσφαιρικών πλακών.

*       Έλεγχος κατά πόσο οι μαθητές/τριες ενδιαφέρθηκαν για τη δραστηριότητα και αν συμμετείχαν.

*       Αξιολόγηση της πορείας του μαθήματος ,αν έχουν εκπληρωθεί οι στόχοι.

 

Πηγές

 

*   www.activeendeavors.com/partnerships/ccw/everest/lesson/emo4176-htm

*   www.pbs.org/edens/bhutan/Bhu-teach-5.htm

*   www.coreknowledge.org/ckproto2/resrcs/lessons/4htm03-4WHEREWORLD.PDF

*   www.sftext.com/map/definition-map.htm#D

*   http://dim-sapon.rod.sch.gr/diafora/7thaymata/future.htm

*   http://el.wikipedia.org

*   http://www.monanneeaucollege.com/4.svt.chap8.htm#

*   Λαμπρινός.Ν, Φυσική Γεωγραφία και Περιβάλλον, Εκδόσεις Τμήμα Πανεπιστημιακών Εκδόσεων, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ, Θεσσαλονίκη 2003

*   Γεωγραφία Α΄ Γυμνασίου, Εκδόσεις Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα Έκδοση Α΄ 1997

*   Γεωγραφία Β΄ Γυμνασίου, Εκδόσεις Οργανισμός Εκδόσεων Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα Έκδοση Δ΄ 2001

*   Εγκυκλοπαίδεια «Άλφα»

*   Εγκυκλοπαίδεια «Νέα Δομή»